Ұйғыр әдебиеті
Рошанова Гульзарам Махаметовна, «Чинтөмүр батур вә Мәхтумсула» чөчиги.

«Чинтөмүр батур вә Мәхтумсула» чөчиги.

Мақала авторы: Рошанова Гульзарам Махаметовна
Жұмыс орны: Ұйғыр ауданы Долайты орта мектебі
Лауазымы: Ұйғыр тілі және әдебиеті пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 27.01.2018


Дәрисниң мавзуси: 1.1 «Чинтөмүр батур вә Мәхтумсула» чөчәклири   

Мошу дәристә қол йәткүзүлидиған оқуш мәхсәтлири (Оқуш программисиға ишарә):        

5.Ч/Җ2.Бәдиий әсәрниң мавзуси билән идеясини ениқлаш. 

5.Т/И1. Бәдиий әсәрләрдики икки нәрсини селиштурған вә қариму-қарши қойған тәсвирләрни тепиш.  

5.Б/С1. Әсәрдики эпизодлар арқилиқ униң тарихий қиммитигә баһа бериш.

Дәрисниң мәхсити:

Барлиқ оқуғучилар орунлалайду: Мәзмунини сөзләйду Образларни ачиду

Оқуғучиларниң көпчилиги орунлалайду:   Мәзмуни бойичә вақиәләр тизмисини бериду. Образлардики қариму-қаршилиқларни тапиду

Айрим оқуғучилар орунлалайду: Чөчәкләргә хас әпсанәвийликни ениқлайду. Дисфимизм вә эвфимизм сөзләрни ениқлап, тәһлил ясайду

Баһалаш критерийи: Мәзмунини чүшиниду. Образларни ачиду

Тиллиқ мәхсәтләр: Әсәрниң тарихий қиммитигә баһа бериш.

Оқуғучилар орунлалайду.Мәтин язиду.

 Пəнгә мунасивәтлик луғәт фонди вә аталғулар: Дисфимизм вә эвфемизм, Чөчәк, Чин хақани падиша, ялмавуз

         Диалог қурушқа / язма иш орунлашқа пайдилиқ сөз бирикмилири: Образларға тәриплимә бериш

Тәһлил қилишқа беғишланған соаллар: Чин төмүр батур –Чин хақани падишасиниң оғли; Йәттә башлиқ ялмавуз-әпсанәвий образ

Немишкә чөчәк «Чинтөмүр батур вә Мәхтумсула» дәп аталди, қандақ ойлайсиз?

Қәдрийәтләрни өзләштүрүш:      Уттур вә көчмә мәналиқ сөзләрни, көпмәналиқ сөзләр, омоним, антоним, синонимларни бәдиий алаһидиликлиригә мувапиқ қоллиниш

Пәнарилиқ мунасивәт:       тарих

Мавзу бойичә бурунқи билимләр:      Хәлиқ еғиз ижадийити

   Дәрисниң бериши:

Дәрисниң реҗиләнгән басқучлириДәристә реҗиләнгән мәшиқ түрлири:       Ресурслар

Дәрисниң беши

         Дәрисниң бешида төвәндики мәсилиләргә көңүл бөлүш керәк:

— оқуғучиларниң диққитини җәмләш;  Яхши тиләк билдүрүш

— оқуғучилар билән дәрис мәхситини/ оқуш мәхситини ениқлаш, тәһлил қилиш;

Әслидә чөчәкләрниң башлиниши қандақ?

 — оқуғучиларниң «йеқин аридики тәрәққият даирисини», дәрис ахирида күтилидиған нәтиҗиләрни ениқлаш.

бәдиий әсәрдики персонажлар портретлири вә иш-һәрикәтлири арқилиқ уларниң обризини ечиш

үзиндиләрни ипадилик оқуш, ядқа ейтиш.        

Дәрисниң оттуриси   

Йеңи мавзуни чүшәндүрүш Оқуғучиларға соаллар қоюш арқилиқ йеңи мавзуға киришмә ясаш:

  1. Падишаниң балилири дунияға кәлди. Чоң хотуни балиларни дәрияға ташлайду.
  2. Балилар ейиқ тәрбийисидә чоң болуп, Чинтөмүр вә Мәхтумсула дәп ат қоюшиду.
  3. Алаһидә өй, Чинтөмүрниң мисран қиличи, чалиқуйруқ ети, милтиғи, тайғини, мөшүги, тохури.
  4. Мәхтумсуланиң чүши. Акисиниң мәслиһити. Мәслиһәткә қулақ салмиди.
  5. Йәттә башлиқ ялмавуз билән учришиш. Ялмавузниң қиз қенини ичиши.
  6. Акиси қизниң әһвалини сезип қалиду. Қиз болған вақиәни ейтиду. Чинтөмүр момайниң 6 бешини чепиветиду.
  7. Мәхтумсулани қалмақ адишаси елип кетиду. Чинтөмүр қалмақлар билән соқушиду.
  8. Чинтөмүр батурниң уйқиси. Қалмақ падишасиниң хошаллиғи. Мәхтумсуланиң қечиши. Төгичи, илқичи, падичилар билән учришиш.
  9. Таздин акисиға хәт вә халта әвәтиду. Ака билән сиңилниң көрүшүши.

1-тапшурма. Мәзмунини сөзләш;

2-тапшурма Кластер арқилиқ вақиә тизмисини бериш;

3-тапшурма.Образларға минәзлимә бериш арқилиқ

арисидики қариму-қаршилиқларни ениқлайду: Мәхтумсула билән Ялмавуз момай

Ялмавуз момай-Чинтөмүр батур

Чинтөмүр батур — Мәхтумсула

Ейиқ, тоху, ишт, ат – образлириниң әһмийити немидә?

4-тапшурма.Образлар бойичә ижадий иш «Ким яқти?», «Охшиғум келиду…», «Орнида болсам…»

5-тапшурма. Чинтөмүр батур билән Мәхтумсуланиң портретини ачидиған әсәрдин үзүндини тепип оқуйду, үзүндини тәһлил ясайду.

6-тапшурма. Ялмавуз момай. Сүритини салиду;

7-тапшурма .Достлуқ, меһриванлиқ, қериндашлиқ, яхшилиқ сөзлиригә антонимларни тапиду Мақал-тәмсилләрни тапиду.

8-тапшурма.Ижадий иш. Мәтиндә афоризмлар барму: Мәсилән:

     Отни кочулима.., Ериқ бойида чач тарима… давамлаштуруңлар

Кластер — вақиә тизмисини бериш

Үч яқлиқ Венн диаграммиси — Образларға минәзлимә бериш

Мәтин язиду — Образлар бойичә ижадий иш «Ким яқти?», «Охшиғум келиду…», «Орнида болсам…» , афоризмлар барму

Сәгәклик минутини жүргүзүш

Дәрисниң ахири         Дәрис ахиридики оқуғучилар рефлексияси:

— немини билди, немини үгәнди;

— немә чүшиниксиз болди;

— қайси йөнилиштә йәнә ишләш керәк.       

Қошумчә әхбаратлар Тарихтин: Чин ханлиғида даңқи чиққан падиша болған. Униңға қарши қалмақлар уруш ачиду.

Дифференциация – Сиз қандақ усуллар арқилиқ һәр хил дәрижидики оқуғучиларға ярдәм көрситисиз?

Дәрис бойичә рефлексия

Дәрис вә оқуш мәхсәтлири барлиқ оқуғучиларға чүшинишлик болдиму?

Барлиқ оқуғучилар оқуш мәхсәтлиригә қол йәткүздиму?

Әгәр барлиқ оқуғучилар оқуш мәхсәтлиригә қол йәткүзәлмигән болса, униң сәвәви немидә дәп ойлайсиз?

Дәристә дифференциация тоғра жүргүзүлдиму?

Дәрис басқучлирида вақитни үнүмлүк пайдиландиңизму? Дәрис режисидин чәтнәшләр болдиму (болса, немишкә)?        Дәрискә рефлексия ясаш үчүн өзиңиз муһим дегән соалларға җавап бериң.

   Умумий баһалаш

Дәристә әң яхши өткән икки нәрсә (оқутуш билән оқушқа бағлиқ)

1:

2:

Дәрисниң техиму яхши өтүшигә немә иҗабий тәсир қилған болар еди (оқутуш билән оқушқа бағлиқ)?

1:

2:

Мошу дәристә синипниң яки айрим оқуғучиларниң утуқлири яки қийинчилиқлири тоғрилиқ мән немини ениқлидим, кейинки дәрисләрдә немигә көпирәк көңүл бөлүшүм керәк?

1:

2

 

Join The Discussion