Білім берудің негіздері
Рошанова Гульзарам Махаметовна, Қабілетті балалармен жұмыс (Қабилийәтлик балилар билән ишләш)

Қабілетті балалармен жұмыс (Қабилийәтлик балилар билән ишләш)

Мақала авторы: Рошанова Гульзарам Махаметовна
Жұмыс орны: Алматы облыс Үйғыр ауданы Долайты орта мектебі
Лауазымы: Уйғыр тілі және әдебиеті пәні муғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 15.11.2016


Қабилийәтлик балилар билән ишләш

Бүгүнки пүткүл дунияни тонуп билиш дәвридә   Қазақстан Республикисиниң билим бериш системисини дуниявий билим, илим — пән тәрәққият  тенденциясидин ажритип қараштуруш мүмкүн әмәс. Қазақстан яш әвлатқа    толуғи билән чоңқур билим беришни, тәрәққият системисини хәлиқарилиқ дәрижигә көтиришни тәләп қилиши сөзсиз.

Қазақстан Республикисиниң сәясий, ижтимаий-экономикилиқ өрләш стратегиясиниң йөнилишлиригә бағлиқ, хәлиқарилиқ вә умумий оттура билим беришниң мәмликәтлик стандартини модернизацияләш, уни мәзмунлуқ һәм һәр хил жәриянда уюштуруш, йеңи усул – тәсилләр асасида билим беришқа көчүши  нәтижиләргә асасланған билим модели арқилиқ әмәлгә ашурилиду.

Шу сәвәптин мәктәпләрдә билим мәзмунини яхшилитишниң дәсләпки шәртлириниң бири – қабилийәтлик балини оқутуп, үгитип, униң алаһидә хусусийәтлирини тәрәққий етишигә мүмкинчиликләрни яритиш, түрлүк издиниш ишлиринии атқуруш арқилиқ қабилийитини ениқлап, униң жуқури өрлишигә   психо-педагогикилиқ һәр хил шәрт – шараитлар яритип бериш.

Оқуғучиларниң һәр хил илмий жәмийәтлири — оқуғучиларниң илмий уқуминиң өсүшигә, издиниш йоллирини таллашқа, теориялик билимини әмәлиятта қоллинишни билишигә, оқуғучиларниң илмий ойлишиға, ижадий қабилийәтлириниң тәрәққиятиға, жавапкәрчиликкә, мәдәнийәтликкә, атқурған ишиниң ижтимаий әһмийитини чүшинишкә үгитип тәрбийиләйду.

Қазақстан Республикисиниң президенти Назарбаев Н.Ә. келәчәк яшлар қолида.

Қазақстан мәмликитини башқуридиған толирант яш — у жуқури билимгә егә, нәриқлиқ ихтисат сәяситини, җәмийәтниң ижтимаий идиологиясини яхши чүшинип, уни баһалашни билидиған, өз пикир- хиялини, тәләплирини ейтип, уни хәлиққә йәткүзүп, чүшәндүрүп беридиған, өз пикрини әмәлгә ашурушни билидиған, өзини -өзи тонуп билгән шәхс болуши керәк дәп ейтқан.

Билим бериш жәрияниниң муһим мәсилилириниң бири- балида өз алдиға сана – сезимини көтириш, өз алдиға билим елиш, өз ара қариму — қатнаш, өз һаятиниң субъектиси болуш охшаш хисләтләрни тәрәққий әткүзүш болуп һесаплиниду.

   Йеңи оқутуш усуллиридин, әхбаратлардин пайдилинип, оқуғучи билән муәллимниң роллирини йөткәп, оқуғучини йетәкчи орунға қоюш арқилиқ оқуғучиниң қизиқип оқуш, оқуш программисини толуқ өзләштүрүп, униңдин бир нәтижигә келиши охшаш мәсилиләрни йешиш муәллимниң қолида. Оқуғучиниң өзини әркин сезип үзлүксиз оқуп меңиши, мустәқил издинип ишләш қабилийәтлирини йетилдүрүп, уни тәрәққий әткүзүш, бирәр ишни өз алдиға әмәлгә ашуруп, униңға син көз билән қарашни билиш, план түзүш, программа ясаш охшаш хизмәтләрни өз бети билән атқурушни билидиған шәхсни тәйярлап чиқиш бу жәриянниң муһим шәртлири болуп һесаплиниду.

   Билим бериш программисиниң асасий мәзмуни оқуғучиниң роһий – адәмгәрчилик хусусийәтлирини ойғитиш, тәрәққий әткүзүшни көзләйду.

         Қабилийәтлик шәхс балилар бағчисидин ениқлинип, тәрбийилиниду.

     Қабилийәт – у шәхсниң пүткүл һаят давамида әтрапидики адәттики адәмләргә қариғанда бирәр иш – һәрикәттә жуқури пәлиләргә йәткүзидигған системилиқ түрдә тәрәққий етип туридиған психикилик хасийәт.

     Қабилийәтлик бала — у бирәр иш – жәриянида жуқури утуқлири билән алаһидә очуқ, ениқ айрилип туридиған шәхс.

     Қабилийәтлик балини ениқлаш үчүн түрткә болуши керәк.

У түрткә — дәрис, синип саати, синиптин сирт ишлар.

Шу түрткә асасида ишләшкә мәхсәт, вәзипиләр бәлгүлиниду

Проблема:

Балида өз алдиға сана – сезимини көтириш, өз алдиға билим елиш, өз ара қариму — қатнаш, өз һаятиниң субъектиси болуш охшаш хисләтләрни тәрәққий әткүзүш.

 

   Мәхсити:

   Балинин тәрәққият жәрияниға тоғра шәрт-шараит яритиш.

     Вәзипиләр:

-Һәр хил диагностикилар арқилиқ қабилийәтлик балиларни ениқлаш.

-Дәрис планини балиниң шәхсий алаһидилигини һесаплап түзүш.

-Дәристә, синиптин сирт ишларда оуғучинин өз алдиға ойлаш, илмий- тәкшүрәш ишлирини жүргүзүш, ижадий ишләш қабилийәтлирини тәрәққий әткүзидиған оқуш қураллирини таллаш.

-Һәр хил синиптин сирт, мәктәптин сирт ишларни уюштуруш.

-Адәм өмри үчүн қиммәт болған һаят көрүнүшлири һәққидики көз қарашниң дәрижисиниң   жуқури болушини қелиплаштуруш.

Мәхсәт, вәзипиләр асасида иш мәзмуни түзүлиду. Иш мәзмуни үч басқуч бойичә елип берилиду.

І- басқуч.

   Қабилийәтлик балини ениқлаш. Бу жәриян һәр хил усул арқилиқ әмәлгә ашурулиду:

— Диагнастикилиқ карта ясаш.(қизиқиши, саламәтлиги, әтрап билән қарим-қатниши,өзини-өзи тонуп билиш һәққидә)

-Қабилийәтлигинин түрини ениқлаш (Академиялиқ, математикилиқ, ижадийлиқ)

— өз ихтияри билән ишләш шәрт шараитлири.(шәхсий хусусийәтлири)

-әтрап билән қарим-қатниши.(ата-ана, пән муәлими,синип йетәкчиси,синипдашлири)

ІІ- басқуч.

   Оқуғучиниң қабилийитигә қарап иш мәзмуни түзүлиду. У төвәндики принципқа асаслиниду.

  1. Ата-ана, психолог, пән муәллими, синип йетәкчиси, синипдашлири билән қариму – қатнашта туруп түзүлиду.
  2. Психологниң хизмити:
  • Балиниң шәхсий диагностикилиқ картисини ясаш;
  • Тренинг, оюнлапни уюштуруш;Синип йетәкчисиниң хизмити:
  • Күндилик толтириш;
  • Синип саатини бала қабилийитини һесапқа елип уюштуруш;
  • Балиниң дәрискә қатнишишини, әтрап билән бағлинишини назарәтләш;Ата – ана хизмити:
  • Балисиниң саламәтлигини назарәтләш;
  • Өз алдиға өйдә ишләшкә, дәм елишиға шараит яритиш;Пән муәллимлириниң хизмити:
  •        Илмий- тәкшүрүш ишлирини жүргүзүш, ижадий ишләш
  •            қабилийитигә   қарап тапшурма бериш;
  • Тапшурма көләмини әскә елиш;
  • Алаһидә ишләш қабилийитигә қарап қийин тапшурма бериш;
  • Синип билән ишләш қабилийитигә қарап тапшурма бериш;2.- Яш алаһидилигини һесапқа елиш.   — Ишләшкә қолайлиқ шараитларни яритиш (дәрислик, дидактикилиқ қураллар, гезит материаллири, техникилиқ васитиләр)  — Адәмгәрчилигини; — Нутуқ мәдәнийитини; — Өзини – өзи тонуши, баһалиши, өзигә тәнқит беришини; — Башқисиниң пикри билән һесаплишишни билиш, 3-басқуч. Илмий проектларға қатнаштуруш: олимпиада, МАН, конкурслар, Оқуғучиларниң оқушлири.
  •      Нәтижиләр:
  •    — Ойлаш, қобул қилиш, тәнқит бериш қабилийитини ечип бериши керәк.
  • — Өз ой-пикрини ейтиш, уни әмәлгә ашуруш;
  • — Тәләпчанлиғини;
  • — Мәдәнийитини;
  • 3.Ишниң мәзмуни балиниң шәхсий   алаһидиликлирини ечип бередиған болуши керәк.
  •    — Ишниң нәтижисини чиқириш;
  •    — Мустәқил ишләш қабилийити әскә елинип иш көләми өлчиниду;

Join The Discussion