Biologiia
Aznabakiev Rehimjan Saty'rinuly, Julyn. Mi. Mi bo'limderinin' qurylysy men qyzmetteri

Julyn. Mi. Mi bo'limderinin' qurylysy men qyzmetteri

Maqala avtory: Aznabakiev Rehimjan Saty'rinuly
Jumys orny: Almaty oblysy Uig'yr ay'danynyn' bilim bo'liminin' «Dolaity orta mektebi» kommy'naldyq memlekettik mekemesi
Lay'azymy: Himiia ja'ne biologiia pa'ni mug'alimi.
Portalg'a jariialany' merzimi: 11.02.2018


Sabaqtyn' taqyryby:

Julyn.. Mi. Mi bo'limderinin'qurylysy men qyzmetteri: sopaqsha mi, artqy (mi ko'piri, mishyq), ortalyq ja'ne aralyq mi. U'lken mi syn'arlary.

Mug'alimnin' aty-jo'ni:R.Aznabakiev

Ku'ni:

SYNYP: 7

 

Qatysqan oqy'shylar   sany:

 

Qatyspag'an oqy'shylar sany:
Sabaq negizdelgen oqy' maqsattary 7.1.7.4 – ortalyq ju'ike ju'iesi bo'limderinin' qurylysy men qyzmetterin salystyry'
Sabaq na'tijesi:

 

Oqy'shylardyn' barlyg'y mynany oryndai alady: Oqy'lyqta berilgen ja'ne qosymsha tapsyrmalardy oryndaidy. Jazba jumys jasaidy. Suraqqa jay'ap beredi.

 Oqy'shylardyn' ko'bisi mynany oryndai alady: Toptyq jumysty brlese oryndaidy.O'z betinshe jumys jasaidy. Suraqqa jay'ap beredi. Qosymsha u'lestirme resy'rstarmen jumys jasaidy.

Oqy'shylardyn' keibirey'i mynany oryndai alady:

Oqy'lyqtan tys berilgen qosymsha tapsyrmalady oryndaidy.Taqyryp boiynsha qosymsha ma'limetter men da'lelder keltire alady.

Bag'alay'

kriteriii

Suraqqa jay'ap beredi, jay'aptaryn da'leldeidi. Jeke, juptyq, toptyq tapsyrmalardy oryndai alady. Sabaq barysynda tyn'day'shynyn' nazaryn o'zine ay'dara alady.
Tildik quzirettilik  

Julyn.. Mi. Mi bo'limderinin'qurylysy men qyzmetteri: sopaqsha mi, artqy (mi ko'piri, mishyq), ortalyq ja'ne aralyq mi. U'lken mi syn'arlary.

Resy'rstar Oqy'lyq, sy'retter, topqa bo'ly'ge arnalg'an kespe qag'azdar  ja'ne  a'rtu'rli  zattar, toptyq tapsyrmalar, keri bailanys, stiker.
A'dis-ta'silder Suraq-jay'ap, a'n'gimeley', tu'sindiry', oiyn, ko'rnekilik. Refleksiia.
Pa'naralyq bailanys My'zyka, qazaq tili.
Aldyn'g'y oqy' Ju'ike ju'iesinin' ortalyq ja'ne shetki bo'limderi.
Sabaqtyn' jospary
Josparlang'any'aqyt Sabaq barysy : Bag'alay' tu'rleri
Bastaly'y

5 miny't

Uiymdastyry' kezen'i 2 miny't

Toptarg'a bo'ly'.

Gu'l sy'retteri boiynsha bo'liny'.

Oqy'shylarg'a sy'ret qiyndylaryn beremin. Sy'ret qiyndylaryn qurastyrg'anda ray'shan, tun'g'iyq, tu'imedaq gu'lderinin' sy'retteri shyg'y'y kerek.

Psihologiialyq ahy'al qalyptastyry': 3 miny't

«Jiptik qubyr» trening

Oqy'shylarg'a tu'zy' qag'az beriledi. Ony   ekige bu'kteimiz. Arasyn svarkalap jalg'ag'anda uzyn qubyr shyg'y' kerek. SHarikti jiberemin. SHarik qubyr boiymen jyljyidy..

 

 

1-top:

Ray'shan

2-top:Tun'g'iyq

3-top:Tu'imedaq

 

«Jiptik qubyr» trening, qag'azdar, sharik.

Jan'a bilim

10 miny't

 

 

 

 

 

Bily' ja'ne tu'siny'

Berilgen ma'tinderdi balalar oqyp alady.

Mi – эvoliy'tsiia muraty. Bul – OJJ –ekinshi a'ri man'yzdy bo'limi.

Ol bassu'ieginde ornalasqan.

Omyrtqalylarda mi эvoliy'tsiiasy bylai ju'redi: eda'y'ir jog'ary qurylymdy jany'arlardyn' miy damyg'an bolady. Denesine qatysty miynyn' massasy primattarda: adamda ja'ne maimylda barynsha ko'p. Primattardyn' ishinde en' u'lken a'ri ku'rdeli qurylymdy mi adamda. Biraq qazirgi kezde tirshilik etetin ag'zalardyn' ishinde miynyn' massasy boi- ynsha pilderde jog'ary. G'alymdar jany'arlardyn' damy' da'rejesin, onyn' miynyn' massasyn dene massasyna qatysty salystyryp bag'alaidy. Sondyqtan adam ko'rsetkishteri birinshi orynda tur. Midyn' qurylysy ty'raly aitqanda, biz basqa bir jany'ardyn' emes, adamnyn' miy ty'raly aitamyz.

Midyn' sur ja'ne aq zaty julyng'a qarag'anda basqasha, kerisinshe ornalasady: sur zat syrtynda, al aq zat ishinde bolady. IAg'ni sur zat betinde, aq zatty jay'yp turatyn siiaqty. Sur zat aldyn'g'y midy tu'zedi. Eda'y'ir jog'ary qurylymdy omyrtqalylarda ol midyn' basqa bo'limderine qarag'anda jaqsy damyg'an. Aldyn'g'y mi su'tqorekti jany'arlarda en' jaqsy damyg'an – onda u'lken mi syn'arynyn' qyrtystary qalyptasady. Aldyn'g'y mi shemirshekti (aky'- la, skat) balyqtarda alg'ash ret on' ja'ne sol jaq syn'arlarg'a bo'lingen. Adamda u'lken mi syn'arlary qyrtysynyn' beti ju'lgeler men iirimderden tu'zilgen qatpar bolyp tabylady. U'lken syn'arlaryna bai- lanysty ku'rdeli  minez-qulyq–  jog'ary  ju'ike qyzmetinin'

u'deristeri: este saqtay', oilay', qiialday', so'iley' t.b. ju'zege asy-rylady. U'lken mi syn'arynyn' qyrtysy juqa,  1  sm-den  artyq

bolmasada, deneler men dendritter o'te tyg'yz ornalasyp, alty qabat ja'ne ko'ptegen tu'iispeler tu'zedi. Qyrtystyn' 1 sm3-de shamamen 100 mlrd neiron bolady.Qyrtystyn' a'rbir neirony basqa jasy'shalarmen 1000-nan 10000-g'a deiin bailanys tu'zetini anyqtalg'an. Adam miynyn' qyzmetin qazirge deiin eshbir zamanay'i kompiy'ter ten'ese alg'an joq.

U'lken mi  syn'arlarynyn' bo'limderi. U'lken mi syn'arlarynyn' teren' ju'lgeleri to'rt: man'dai, to'be, shu'ide ja'ne samai bo'limge bo'linedi Man'dai bo'limi o'te ku'rdeli qurylymdy. Ol adamnyn' jog'ary ju'ike qyzmetine jay'apty. Man'dai bo'liminde oilay', minez-qulyq motivatsiia- sy, zeiin, qiialday' ortalyqtary ornalasqan.

 «Qar kesegi» a'disi

(Qozg'aly'g'a ja'ne aralasy'g'a yn'g'aily boly' u'shin u'lken ken'istik qajet. Nemese oqy'shylar partalardyn' ainalasyna toptar quryp, tiisinshe oryndyqtardy qozg'alta alady.

U'lken mi syn'arlarynyn' barlyq bo'limderi o'zara tyg'yz bailanysty ja'ne birlese qyzmet atqarady. IAg'ni mi tolyqqandy jumys istey' u'shin qyrtystyn' a'rtu'rli bo'ligindegi jeke ortalyqtar g'ana emes, qajet barlyq qurylymdar birge jumys istey'i kerek. Mysaly, ay'yzsha so'iley' ortalyg'y man'dai bo'liminde ornalasqan. Ol estigen so'zdi tu'siny'ge jay'ap beretin samai bo'limindegi ortalyqpen ja'ne oqy'g'a – ko'rgen a'ripterden so'z qurastyry'g'a, al so'zden – so'ilem qurastyry'g'a jay'ap beretin shu'ide bo'ligindegi ko'ry' ortalyg'ymen tyg'yz bailanysty. Jazbasha so'iley' ortalyg'y da man'dai bo'liminde ornalasqan, ol jazy' kezinde qol bulshyq etterin basqary'g'a jay'ap beretin qimyl-qozg'alys ortalyg'ymen bailanysty. So'iley' ortalyg'ynyn' qalyptasy'yna on' qolmen jattyg'y' – en'bek is-a'reketi sebep bolady.

Jattyg'y'dyn' sipattamasy:

Birinshiden, oqy'shylar jeke jay'ap bery'leri kerek. Keiin jup aqyldasyp, olardyn' eki jay'abyn bir jay'ap etip u'ilestiredi. Keiin juptar basqa juptarmen birigip, u'deristi qaitalaidy. Osylaisha to'rt,bes,alty jay'ap bir jay'ap bolyp biriktiriledi.)

Ortaq su'raqtar:

Эvoliy'tsiia barysynda midyn' qandai bo'ligi eda'y'ir ku'rdelendi? Bul o'zgerister ag'za qasieti men mu'mkindigine qalai a'ser etti?

 

 

 

 

 

 

 

Oqy'lyq.

«Qar kesegi» a'disi.

Ortasy

10 miny't

 

 

 

 

 

 

Qoldany'

Berilgen ma'tinderdi balalar oqyp alady.

Ko'p adamdarda so'iley' ortalyg'y sol jaq syn'arda ornalasqan, ol on' jaq syn'arda     bolmaidy.

Man'dai bo'liminin' tag'y bir man'yzdy qyzmeti – ku'rdeli qimyl- qozg'alysty basqary'. Ol oqy' barysynda qalyptasatyn qimyl-qozg'a- lysty – jazy'dy, my'zykalyq aspaptarda oinay', sportshylardyn' qimyl- qozg'alysy, velosiped teby', avtomobil ju'rgizy' nemese basqa tehnikany basqary', klaviaty'rada basy' siiaqty basqa da qimyl-qozg'alys basqarady. To'be bo'ligi – teri-bulshyq et sezimtaldyg'yna jay'ap beredi. Osy jerge teri retseptorlarynan aqparat kelip tu'sedi. Bizdin' ag'zamyzdag'y en' sezimtal ag'zalar – (qol say'saqtary, til, erin) bul bo'limde, mysaly, arqag'a qarag'anda ko'p oryn alady.

To'be bo'liginin' sezimtal aimag'y ja'ne man'dai bo'liminin' qimyl aimag'y qatar ornalasqan. G'alymdar olardy birtutas qyzmet atqary' ju'iesine:

«somatosensorlyq ja'ne qimyl-qozg'alys qyrtysyna» biriktiredi.

SHu'ide bo'ligi – ko'ry' ortalyqtary ornalasqan oryn.

Samai bo'ligi – esty' ortalyqtary.

Toptarg'a tapsyrma:

1.         Omyrtqalylar miynyn' эvoliy'tsiiasynyn' negizgi kezen'derin  sipattan'dar.

2.         U'lken mi syn'arlary bo'likterinin' qurylysy men qyzmetinin' erekshelikterin sipattan'dar.

3.         Oqy'ylyq ma'tinin paidalanyp, adamnyn' mi ja'ne julynynyn' qurylysyn salystyryn'dar. Sog'an sa'ikes syzba syzyn'dar.

4.         U'lken mi syn'arlary bo'likterinin' qurylysy men qyzmetinin' erekshelikterin sipattan'dar. Ma'limetterdi keste tu'rinde berin'der.

Talday'

«Ystyq oryndyq» oryndyq a'disi

(Bir oqy'shy aldyn'g'y jaqta, oryndyqtar ony ainala qorshai ornalastyrylady.

Jattyg'y'dyn' sipattamasy:

Bir oqy'shy alg'a shyg'yp o'z pikirin aityp ja'ne taqyryp boiynsha suraqtarg'a jay'ap beredi. Suraqty anag'urlym mazmundy qyly' u'shin, oqy'shylar belgili bir pikir boiynsha birlesip alg'a shyg'yp so'ilei alady.

 

 

 

 

 

Oqy'lyq,qabyrg'ag'a ilingen vatmandar, tu'rli-tu'sti markerler

 

 

 

«Ystyq oryndyq» oryndyq a'disi, suraqtar, oryndyq.

 

Sergity' sa'ti

2 miny't

«Qarajorg'a» bii Oqy'shylar bi bilep sergip qalady.
Aiaqtaly'y

Sabaqty bekity'

10 miny't

Sintez «Oilan – juptas – bo'lis» a'disi

Pikirtalas:

Keleshekte jany'ar, o'simdik ja'ne avtomobilde sana boly'y mu'mkin be?

 

1.         Nelikten g'alymdar osy y'aqytqa deiin «kalky'liatorly sana» nemese «ja- sandy intellekt» jasai alg'an joq?

2.         «Ko'z qaraidy, mi ko'redi» degen pikirdi qalai   tu'sinesin'der?

3. Sol qolmen jazy' jazatyn adamdardyn' u'lesi shamamen 15% quraidy. Olar- dy a'debietke ja'ne o'nerge beiim dep aitady. Sebebin tu'sindirip ko'rin'der.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«SHen'berdegi dop» a'disi

Oqy'shylar shen'berlene otyryp, bir-birine kishkene dopty laqtyrady.   Dop qolyna tigen oqy'shy jan'a bilim ty'raly  bir so'ilem aitady.

 

 

 

 

«Oilan – juptas – bo'lis» a'disi

 

 

 

SHen'berge otyrg'yzy', dop.

 

 

 

 

 

Bag'alay'

 

5 miny't

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Keri bailanys

3 miny't

Bag'alay' paraqshasy Durys jay'apqa 5 ball.

 

Oqy'shynyn' aty-jo'ni «Qar kesegi» a'disi «Ystyq oryndyq» oryndyq a'disi «Oilan –juptas – bo'lis» a'disi «SHen'berdegi dop» a'disi Ball

«Sabaqtag'y problemalar» kestesi

 

Qiyndyqtar Sebebi SHeshimi
 

 

 

Bag'alay' paraqshasy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sabaqtag'y problemalarkestesi

Qosymsha aqparat

 

Saralay' – Siz qosymsha

Ko'mekko'rsety'di qalai

josparlaisyz? Siz

qabileti jog'ary

oqy'shylarg'a tapsyrmany

ku'rdelendiry'di qalai

josparlaisyz?

Bag'alay' — Oqy'shylardyn'

U'irengenin teksery'di

Qalai josparlaisyz?

Pənaralyq bailanys

Qay'ipsizdik jəne en'bekti

Qorg'ay' erejeleri

AKT-men bailanys

Qundylyqtardag'y

bailanys

Refleksiia

Sabaq / oqy'

maqsattary

shynaiyma?

Bu'gin oqy'shylar

ne bildi?

Synyptag'yahy'al

Qandai boldy?

Men josparlag'an

Saralay' sharalary

tiimdi boldy ma?

Men berilgen

Y'aqyt ishinde

u'lgerdimbe? Men

o'z josparyma

qandai tu'zety'ler

engizdim jəne

nelikten?

 

 

To'mendegi bos uiashyqqa sabaq ty'raly o'z pikirin'izdi jazyn'yz.

Sol uiashyqtag'y Sizdin' sabag'yn'yzdyn' taqyrybyna səikes

Keletin suraqtarg'a jay'ap berin'iz.

Qorytyndy bag'amday'

Qandai eki nərse tabysty boldy (oqyty'dy da, oqy'dy da eskerin'iz)?

1:

2:

Qandai eki nərse sabaqty jaqsarta aldy (oqyty'dy da, oqy'dy da eskerin'iz)?

1:

2:

Sabaq barysynda men synyp nemese jekelegen oqy'shylar ty'raly menin' kelesi sabag'ymdy

Jetildiry'ge ko'mektesetin ne bildim?

Join The Discussion